Eerdere berichten

 

Maand van de Filosofie, april 2017: Rust... en onrust...

We hebben 24/7 toegang tot het oneindige en wereldwijde web en technologie stelt ons in staat voortdurend bereikbaar te zijn. De informatie klotst binnen. Is de rusteloosheid die ermee gepaard gaat een onvermijdelijk bestanddeel van wie en wat we zijn? Hoe moeten we daar mee omgaan? Hoe stellen we ons teweer tegen die alledaagse drukte? Volgens velen wordt onze tijd gekenmerkt door een verlangen naar rust en kalmte. Maar wat is innerlijke rust? En aan de andere kant... In onze tijd staan tendensen op scherp: geopolitieke omwenteling, oorlogen die zich ver weg afspelen dringen onze leefwereld binnen, de economie, populistische sentimenten en populisten. Over welk onrecht blijven we te rustig? Waarin moeten we berusten? Hoe bewaren we rust, wanneer we ons leven niet meer kunnen overzien? Zie de website voor het maandprogramma dat al begint op zaterdag 25 maart 2017 in Gent, België.

 

Feest van de Filosofie

Ook het jaarlijkse Feest van de Filosofie bij onze zuiderburen in Leuven staat stil bij het thema rust en rusteloosheid. De organisatoren hebben een interessant eendaags programma samengesteld. Zie de website.

 

De Socratesbeker 2017

De Socrates-wisselbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen. De winnaar wordt bekend gemaakt op 21 april 2017 tijdens de Nacht van de Filosofie. Zie de website van de Maand van de Filosofie. Voor deze Socrates-wisselbeker zijn de volgende auteurs op de shortlist geplaatst:

– Ignaas Devisch – Rusteloosheid

– Thijs Lijster – De grote vlucht inwaarts

– Eva Meijer – Dierentalen: inhoud – achterflap

– Henk Oosterling – Waar geen wil is, is een weg

– Marjan Slob – Hersenbeest: inhoud – achterflap.

 

Maand van de Filosofie, april 2016: Over de grens

‘Iets kan slechts bestaan binnen een grens en door die grens is het wat het is’, zo luidt het aan Hegel ontleende motto van de Maand van de Filosofie 2016 – zie de website. Helemaal geen slecht thema ‘de grens’. De 19de en 20ste eeuw kenmerkten zich door eindeloze ontgrenzing en hergrenzing, niet alleen in ethiek en filosofie trouwens; ook in de wetenschap, het sociale leven en de omgang met anderen en met wie we zelf zijn. Het oerfundament onder dat alles, God, lijkt dood. Er bestaat, zo schijnt, ook geen ingebouwd doel of zin in de kosmos waarin we leven. Door evolutieleer tot en met mementheorie werd de mens uit de wereld van de geest bevrijd en aan de materie vastgeklonken. En heel praktisch heeft een ontgrenzende globalisering ons thuis aangetroffen: van ontdekkingsreizen, kolonialisme en wereldkapitalisme ging het via massatoerisme en internet naar massa-immigratie. Deze Maand van de Filosofie wordt stil gestaan bij de verantwoording van politieke, persoonlijke en geografische afbakening. De grens (breuk, verschil) is trouwens een typisch postmodern thema – vergelijk de destijds hippe boekcover van Mark C. Taylor’s Altarity (1987).

 

De Socratesbeker 2016

De Socrates-wisselbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen. Voor deze Socrates-wisselbeker zijn de volgende auteurs op een shortlist geplaatst. De winnaar wordt bekend gemaakt op 15 april 2016 tijdens de Nacht van de Filosofie. Onze tip staat in vet gedrukt:

– Arnold Heumakers, De esthetische revolutie

– Erno Eskens, Een beestachtige geschiedenis van de filosofie: inhoud – achterflap

– René ten Bos, Bureaucratie is een inktvis

– Tinneke Beeckman, Over macht en onmacht

– Wouter Mensink, Kun je een betere wereld kopen?

Zie de website van de Maand van de Filosofie.

 

Essay van de Maand van de Filosofie 2016: De vrijheid van de grens

In april 2016 staat tijdens de Maand van de Filosofie het thema ‘Over de grens’ centraal. Paul Scheffer neemt daarbij het voortouw met zijn essay De vrijheid van de grens, waarin hij het vooroordeel tegen de grens wil bestrijden. Het overschrijden van grenzen, ontgrenzing wordt volgens Scheffer te vaak gezien als de koninklijke weg naar vooruitgang – naar een wereld zonder grenzen als het hoogste ideaal. Dit heeft te maken met een overschatting van mobiliteit. Terwijl een minderheid van mensen die in beweging is van alle kanten wordt bestudeerd, leeft een overgrote meerderheid aan een plaats gebonden. Die laatste groep lijkt geen favoriet onderwerp van onderzoek. Aldus ontstaat een blinde vlek die de werkelijkheid vertekent en bovendien leidt tot een verachting van alles wat plaatsgebonden is. De vrijheid van de grens ligt vanaf 1 april in de boekhandel voor slechts € 4,95. Zie ook de website van de Maand van de Filosofie.

 

De Socratesbeker 2016

De Socrates-wisselbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen. Voor deze Socrates-wisselbeker zijn de volgende auteurs op een long-list geplaatst. Onze tips staan in vet gedrukt:

– Arnold Heumakers De esthetische revolutie

– Bastiaan Rijpkema Weerbare democratie

– Coen Simon Filosoferen is makkelijker als je denkt

– Erno Eskens Een beestachtige geschiedenis van de filosofie: inhoud – achterflap

– Gerard Visser Oorsprong en Vrijheid

– Hans Schnitzler Het digitale proletariaat: inhoud – achterflap

– Henk Steenhuis & René Gude Door het beeld / door het woord: inhoud – achterflap

– Herman de Regt & Hans Dooremalen Het snapgevoel

– Johan van de Gronden Wijsgeer in het wild

– Joost Zwagerman De stilte van het licht

– Maarten Boudry Illusies voor gevorderden: inhoud – achterflap

– Marcel Becker Ethiek van de digitale media

– Paul van Tongeren Dankbaar

– Paul Verhaeghe Autoriteit: inhoud – achterflap

– René ten Bos Bureaucratie is een inktvis

– Samuel IJsseling De tijd, het schrift, het verschil: inhoud – achterflap

– Sebastien Valkenberg Op denkles

– Simone van Saarloos Het monogame drama

– Tinneke Beeckman Over macht en onmacht

– Wouter Mensink Kun je een betere wereld kopen?

Zie de website van de Maand van de Filosofie.

 

Maand van de Filosofie 2015: Ongelijkheid

Ongelijkheid is één van de belangrijkste maatschappelijke onderwerpen van dit moment, nog onlangs was de econoom Thomas Pikety in Nederland om ons daarop te wijzen. Tijdens de Maand van de Filosofie = april staat dit thema centraal op talrijke dagen, avonden en nachten van de filosofie. Voor een tamelijk volledige agenda – de maand start al op 24 maart! – zie de website van de Maand van de Filosofie.

 

De Socratesbeker 2015

Winnaar van de Socrates-wisselbeker is Wouter Kusters met zijn Filosofie van de waanzin. Tijdens de Nacht van de Filosofie op 17 april kreeg hij de prijs uitgerijkt plus 2414 euro – een euro voor elk jaar sinds Socrates zijn gifbeker leegdronk. De jury noemde het boek een ‘kwetsbare, geestige maar vooral wijze blik op verstandsverbijstering, een boek dat aanzet tot denken over het denken.’ In Filosofie Magazine (7/2014) stond te lezen dat Wouter Kusters tweemaal in een psychose raakte en dat hij met zijn boek wilde ‘laten zien dat in die zogenaamde ziekte inzichten schuilen.’

Naast Kusters waren nog vier auteurs voor de prijs genomineerd:

– Hans Achterhuis en Nico Koning De kunst van het vreedzaam vechten

– René ten Bos Water (besproken elders op deze website)

– Joke Hermsen Kairos

– Ann Meskens The making of

De wisselbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen. Zie de website van de Maand van de Filosofie.

 

Essay van de Maand van de Filosofie 2015:
Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers

inhoud – achterflap | Hoe kan het toch dat mensen waar we niet zonder kunnen – bijvoorbeeld: vuilnismannen, politieagenten, verplegers – zo slecht betaald worden, terwijl onbelangrijke, overbodige of zelfs schadelijke bankiers, lobbyisten en consultants zoveel beter boeren? Dit is een van de prangende vragen die de Correspondent-journalisten Rutger Bregman en Jesse Frederik willen beantwoorden. Bregman en Frederik gaan met denkers van Aristoteles tot Piketty aantonen dat verdeling van inkomen en vermogen eigenlijk vanzelfsprekend is. Tenslotte... Welke rijkdom is echt verdiend? Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers ligt per 1 april bij de boekhandel voor € 4,95. De e-book editie kun je bestellen via de Correspondent. Zie ook de website van de Maand van de Filosofie.

 

Maand van de Filosofie 2014: Mens en techniek

Met veel verschillende activiteiten. Bijvoorbeeld op 4 april in Nijmegen “De Catastrofe | Filosofisch Festival” met onder meer de techniekfilosoof Bernard Stiegler, Maarten Doorman en Wubbo Ockels over de kwetsbaarheid van de planeet Aarde. Een dag later op 5 april vindt in Leven (België) het “Feest van de Filosofie 2014 – Mens en techniek” plaats. Hier treden zoal Bernard Stiegler, Bas Heijne, Jos de Mul en Peter-Paul Verbeek op. Ze vragen zich wat het betekent dat de techniek steeds menselijker wordt en de mens steeds meer afhankelijk blijkt van gadgets, apparaten en technologie. Verder zijn er nog enkele dagen van de filosofie, zoals in Tilburg op 12 april en in Gent (België) op 24 april.

De Filosofie Nacht ziet er dit jaar anders uit. Op vrijdag 18 april 2014 vindt de eerste G8 van de Filosofie plaats, waar onder het toeziend oog van het publiek acht vermaarde filosofen zie hieronder in de linkerkolom.

 

Essay van de Maand van de Filosofie 2014: Kunstmatig van nature

Jos de Mul, onder andere bekend van het mooie en interessante boek Cyberspace Odyssee, schreef dit jaar het essay van de Maand van de Filosofie. Hij gaat in op de technologische vernieuwingen die ons mensen nog te wachten staan en de gevolgen daar van. Afgaand op de titel zou De Mul kunnen betogen dat de scheiding tussen mens (natuurlijk) en technologie (niet-natuurlijk) minder hard is dan die lijkt, ook omdat de mens zelf geen natuurwezen is, maar al van oudsher gevangen is in een netwerk van culturele (daarbij inbegrepen technologische) betekenissen en structuren. Volgens filosofie.nl stelt Kunstmatig van nature. Onderweg naar Homo sapiens 3.0 de prangende vraag: ‘worden wij de eerste soort op aarde die zijn eigen evolutionaire opvolger gaat scheppen.’ De Mul gaat tijdens de Maand van de Filosofie spreken op verschillende plekken in Nederland.

 

Winnaar Geert Grote Pen 2013

Alda Pellemans van de Universiteit van Tilburg heeft de Geert Grote Pen 2013 gewonnen met haar masterscriptie ‘Het morele oordeel: verstandige reflectie of het juiste gevoel? Over de rol van emoties bij morele oordelen’. De unanieme jury prees de afstudeeropdracht om de lucide, heldere, zeer leesbare stijl, die uitnodigt tot verder lezen. Het gaat bovendien om een onderwerp dat aldus de juryleden tot voor kort weinig aandacht in de ethiek heeft gekregen: de rol van emotionele en motivationele aspecten in morele oordeelsvorming en beraadslagingen. Pellemans werd door de juryleden unaniem gekozen tot winnaar uit een groep van vijf genomineerden. Ze ontvangt een geldbedrag van 2.500 euro en een luxe vulpen. Ook wordt haar masterscriptie uitgegeven. Zie de website van de Geert Grote Pen.

 

Prijzen en prijsvragen rond de Maand van de Filosofie 2014

Jan Bransen is de winnaar van de Socrateswisselbeker 2014, de prijs voor ‘de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek’. Jan Bransen – Laat je niets wijsmaken:

inhoud – achterflap – bespreking. Behalve de op 18 april 2014 bekroonde Jan Bransen waren genomineerd:

Jurriën Rood – Wat is er mis met gezag?: inhoud – achterflap – bespreking

Rudi Rotthier – De naakte perenboom

Jabik Veenbaas – De Verlichting als kraamkamer: inhoud – achterflap – bespreking

Ad Verbrugge – Staat van Verwarring.

 

Maand van de Filosofie 2013: Schuld en Boete

De Maand van de Filosofie is april en het thema voor 2013 is “schuld en boete”. Kaartverkoop voor de Nacht van de Filosofie start morgen 23 januari. De nacht begint op vrijdag 12 april in de Beurs van Berlage te Amsterdam. Dan is er nog de Dag van de Filosofie die wordt georganiseerd door de Tilburg University op zaterdag 20 april met een mooie selectie sprekers. Ook de universiteit van Gent houdt dan haar eigen Dag van de Filosofie. Weer enkele honderden kilometers noordelijker begint ’s avonds de Friese Nacht van de Filosofie. Op maandag 22 april wordt de Dag van de Milieufilosofie gehouden. In Leuven vindt al op 30 maart 2013 Het feest van de filosofie plaats. In de agenda van Filosofie Magazine staat een groot aantal evenementen met naam en toenaam vermeld.

 

Essay van de Maand van de Filosofie 2013: Schuldgevoel

De prijswinnaar van de Socrateswisselbeker 2012 (zie hieronder) Coen Simon schrijft het essay van de Maand van de Filosofie Schuldgevoel over de ‘economie’ van schuld en boetedoening en stelt vast dat schuld niet kan worden afgelost. Iets waarmee Fjodor Dostojevski, de religieus bevlogen auteur van de hierboven afgebeelde roman Schuld en boete (1866), het trouwens erg oneens zou zijn.

 

Prijzen en prijsvragen rond de Maand van de Filosofie 2013

De Socrateswisselbeker. ‘De Socratesbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar verscheen.’ Begin maart werd de shortlist van vijf genomineerden voor de Socrateswisselbeker bekend gemaakt. Tijdens de Nacht van de Filosofie op 12 april 2013 kwam Paul van Tongeren met “Leven is een kunst. Over morele ervaring, deugdethiek en levenskunst” als winnaar uit de bus. Voor meer informatie, zie Filosofie Magazine. Zie ook de korte bespreking op deze website van Wilhelm Schmid, Ongelukkig zijn. Een aanmoediging.

Essaywedstrijd voor studenten. Tilburg University organiseerde een essaywedstrijd voor studenten. “Met grote eensgezindheid werd gekozen” tot winnaar Lars Bregonje met het essay “Onmogelijke Deugd. Over mijzelf en over Bernard Mandeville’s ‘De Morrende Korf’”. De tekst kun je lezen via de TU-website.

De Wedstrijd Kunst & Filosofie werd gewonnen door componiste Nicoline Soeter met “Consider The Results” Soeter liet zich inspireren door het boek De utopie van de vrije markt van Hans Achterhuis. Soeters werkstuk kun je zien én horen via BKKC.

 

Maand van de Spiritualiteit 2013: Stilte

De maand van de spiritualiteit was januari. Dit jaar stond ‘stilte’ centraal, een thema dat ook voor filosofen interessant is. Bij stilte kun je denken aan de Lichtung des Seins van de Duitse filosoof Martin Heidegger, die begint daar waar de mens ophoudt met conventioneel denken. Ludwig Wittgensteins filosofische sprakeloosheid – ‘Waarover men niet spreken kan, zou men beter zwijgen’ – is weer een ander voorbeeld. En bij stilte past ook eenzaamheid, alleen-zijn en afzondering. Deze onderwerpen werden al in de 17e eeuw treffend besproken door melancholie-expert Robert Burton. En nog verder terug, in de mystieke traditie van de middeleeuwen, was deze stilte een voorwaarde voor mensen om zich naar binnen te keren en met de ‘goddelijke vonk’ in aanraking te komen. Ook in de Griekse filosofie was inkeer noodzakelijk. De waarheid bij Plato werd bereikt door het afbikken van ideeën van alles wat toevallig, tijdelijk of subjectief was, totdat het idee in zijn zuiverste vorm tevoorschijn kwam. Dit gebeurde in het innerlijk van de mens, weg van al het geharrewar van de buitenwereld. Zo blijkt de stilte bijvoorbeeld een plek te zijn, waar je iets anders, iets dieper, de essentie van het leven kan ontdekken of, in het geval van Burton, juist de zin in het leven kwijtraakt. Voor meer informatie, zie de website van Maand van de Spiritualiteit.

 

De Geert Grote Pen filosofische masterscriptieprijs

De Geert Grote Alliantie reikt op 28 juni 2013 de derde Geert Grote Pen uit, een prijs voor de beste Nederlandstalige masterscriptie filosofie, rechtsfilosofie of filosofie van een bepaalde wetenschap. Deelnemers aan dit concours kunnen tot 1 mei 2013 hun scripties insturen. Op de winnaar wacht een aardig prijs in euro’s, een fraaie vulpen en de integrale publicatie van de scriptie. De voorwaarden staan beschreven op de website van de Geert Grote Alliantie. Daar kunnen geïnteresseerden desgewenst ook de bundels met genomineerden en winnaars van 2011 en 2012 bestellen, op papier en digitaal.

 

Prijzen en prijsvragen rond de Maand van de Filosofie 2013

De Socrateswisselbeker. ‘De Socratesbeker wordt ieder jaar uitgereikt aan de auteur van het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar verscheen.’ Begin maart werd de shortlist van vijf genomineerden voor de Socrateswisselbeker bekend gemaakt. Tijdens de Nacht van de Filosofie op 12 april 2013 gaat de jury de prijswinnaar bekendmaken. Op de shortlist staan: Paul van Tongeren, Leven is een kunst. Willem Schinkel, De nieuwe democratie. Paul Verhaeghe, Identiteit. Bert Keizer, Waar blijft de ziel? Leon Heuts en Herman de Regt, De filosofie twittercanon. Voor meer informatie, zie Filosofie Magazine.

Essaywedstrijd voor studenten. Tilburg University organiseert een essaywedstrijd voor studenten. De stelling voor het essay is: ‘De wereld gaat aan deugd ten onder’. De prijsuitreiking vindt plaats op 20 april 2013, de Dag van de Filosofie. Raadpleeg de voorwaarden op de TU-website.

Wedstrijd Kunst & Filosofie. Het Brabants Kenniscentrum Kunst en Cultuur BKKC organiseert de wedstrijd Kunst & Filosofie 2013 met als thema ‘Schuld en Boete’. De wedstrijd is gekoppeld aan de Dag van de Filosofie op zaterdag 20 april 2013 in theater de NWE Vorst in Tilburg. Organisatoren van deze dag zijn Tilburg University, Avans Hogeschool en bkkc. Voor gedetailleerde informatie, zie BKKC.

 

Maand van de Filosofie 2012

Zielsverwantschap, zielenpijn, zielscontact, zielenadel, zielknijper, ziel van de natie, wereldziel, twee zielen in een borst... Waar hebben we het eigenlijk over als we het woord ziel gebruiken? Aanstaande april 2012 gaan filosofen, denkers, dichters, schrijvers op uitgebreide speurtocht tijdens de jaarlijkse Maand van de Filosofie. Die maand is geheel gewijd aan het thema De Ziel.

De ziel is een vluchtig onderwerp, waarover filosofen sinds de Klassieke Oudheid zich het hoofd over hebben gebroken. Is de ziel eeuwig of tijdelijk, puur materieel of geestelijk? Andere vragen draaien rond kwesties als verantwoordelijkheid, vrijheid, goddelijkheid van de ziel, God, de eeuwigheid van de (niet-materiële) ziel, straf en boete (aards en hemels), maar ook persoonlijke identiteit (wie ben ik?), zin en betekenis van de ziel in evolutionair opzicht, van emoties, van de liefde. Het komt allemaal aan bod. Tijdens de Maand van de Filosofie 2012 wordt een uitgebreid programma afgewerkt in heel Nederland. Voor meer informatie, bezoek de website van Filosofie Magazine. Ook bij onze Zuiderburen in Leuven is er opnieuw een programma. Tijdens ‘Het feest van de filosofie’ treden prominenten op als Samuel IJsseling en Peter Sloterdijk. Zie Het feest van de filosofie.

 

Essay van de Maand van de Filosofie 2012

Arts, filosoof en schrijver Bert Keizer verzet zich tegen de idee van de neuroloog Dick Swaab, dat ‘wij ons brein zijn’ (en niets meer). Voor de Maand van de Filosofie 2012 schreef Keizer het essay Waar blijft de ziel? Zie Filosofie Magazine met een link naar een interview van Marc van Dijk met de auteur uit 2010. Lees ook in de linker kolom op deze pagina de post U bent g/een filosoof!

 

Life Denkfestival

Brandstof TV en The School of Life brengen op 1 december hun beste filosofische programma's en sprekers bij elkaar om je aan het denken te zetten over herkenbare uitdagingen van het moderne leven. Het LIFE! denkfestival wil je leven verfrissen met praktische inzichten. Ook worden de Nederlandse vertalingen gepresenteerd van de serie intelligente zelfhulpboeken van The School of Life, uitgegeven door de Arbeiderspers. De auteurs van de boeken spreken op de verschillend podia van het LIFE! denkfestival. Met o.a. Alain de Botton, Joris Luyendijk, Rob Wijnberg, Ad Verbrugge, René ten Bos, Stine Jensen, John-Paul Flintoff, Joep Dohmen, Tom Chatfield, René Gude, Philippa Perry, Wim Brands en Roman Krznaric. Plaats en tijd: De Beurs van Berlage, Amsterdam, 1 december, van 11.30 uur tot 17.30 uur. Entreeprijs € 125 euro inclusief lunch, twee drankjes en een boek uit de reeksThe School of Life.

 

2012 Rousseaujaar

Binnenkort is het 300 jaar geleden dat de filosoof Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) in Genève werd geboren, maar zijn ideeën zijn nog altijd actueel. Rousseau meende bijvoorbeeld dat de mens van nature goed is, maar dat cultuur en samenleving hem of haar slecht maakt. Om die reden moesten opvoeders heel voorzichtig en anti-autoritair te werk gaan, zodat de natuurlijke goedheid van kinderen in tact bleef. Invloedrijk was Rousseau’s Over het maatschappelijke verdrag. Het in 1762 verschenen boek zou aan de basis staan van de moderne democratie, omdat het de volkswil centraal stelt en bijvoorbeeld niet de individuele wil van een absolute koning. Maar ditzelfde idee vormde ook de grondslag voor de totalitaire staat, want de volkswil van alle mensen samen telt, niet de vrije wil van ieder individu afzonderlijk. Als een van de intellectuele vaders van de Franse Revolutie (1789) is de Frans-Zwitserse filosoof bijgezet in het Parijse Panthéon, waar een brandende toorts vanuit het graf het heden verlicht. Recent verscheen bij Ten Have een nieuwe biografie over de veel geprezen en vaak verguisde Franse Zwitser: Leo Damrosch, Jean-Jacques Rousseau. Een rusteloos genie. En op 24 november 2011 werd Rousseau uigeroepen tot de eerste postume winnaar van de Spinozalens. Deze prijs wil de aandacht vestigen op vragen rond ethiek en moraal, maar met Rousseau komt bijvoorbeeld ook de politieke filosofie duidelijk in beeld. Voor meer informatie, zie de Rousseau-agenda van Filosofie Magazine.

 

Gehypte milieuramp

Van de hand van journalist Jaffe Vink verscheen afgelopen oktober 2011 Het Gifschip. Dit boek gaat over het schip Probo Koala, dat in 2006 giftig afval afleverde in Ivoorkust, zonder dat de eigenaar van het afval Trafigura wist of het wel goed verwerkt zou worden. In Europese havensteden was het afval eerder al geweigerd. Het gif werd gedumpt en volgens de Ivoriaanse overheid vielen er zestien doden en kregen honderdduizend mensen gezondheidsproblemen. Vink verwijt in Het Gifschip journalist Jeroen Trommelen (de Volkskrant) en milieuorganisatie Greenpeace, met wie Trommelen nauw contact had, dat ze rond die affaire paniek wilden zaaien: ‘Het is duidelijk dat het afval nooit zo gedumpt had mogen worden...Maar er zat geen dodelijk gif in het afval. De Volkskrant en Greenpeace zijn handelaren in angst.’ Op de rol van Trafigura gaat Vink echter niet in – een van de redenen waarom mediasocioloog Peter Vasterman het boek een ‘gemiste kans’ noemt. Avondkrant NRC suggereert in de wetenschapsbijlage van 19 november 2011 dat ziekte het gevolg was van massahysterie, gevoed door media en overheid. De kwestie is ook ethisch interessant. Slechts enkele vragen... Tot op welke hoogte kunnen journalisten zich laten coachen door deskundigen? Moeten milieuorganisaties zich veelmeer beperken tot feitelijke in plaats van mogelijke milieueffecten? Is het misschien beter dat overheid en media geen informatie verstrekken over (mogelijke) gezondheidsrisico’s? En wat te denken van het afgeven van afval in landen, waar verwerkingsfaciliteiten, regelgeving of controle ontbreken? Laten wij ons inderdaad leiden door doemdenken en angstprofeten terwijl de vooruitgang in techniek en wetenschap onderbelicht blijft? – het onderwerp van Vinks volgende boek.

 

Week van de Klassieken

Ook de Klassieke Oudheid, de bakermat van de westerse beschaving, geniet volop aandacht in de maand april. Van 13 tot en met 24 april staan de Klassieke auteurs, filosofen en denkers centraal. Op een speciale website staat veel informatie bijeen over leven en denken in de Oudheid. Uitgeverij Athenaeum heeft samen met uitgeverij Ambo een klein leeslijstje samengesteld met must-read boeken. Voor deze en andere klassiekers, zie ook het overzicht Recente boeken van en over bekende filosofen, ethici en denkers op deze website.

 

Maand van de Filosofie april 2011
‘Het echte leven’

‘Echt is goed. We willen écht eten, echte leiders, echte liefde, echt contact. Maar wat zegt dat verlangen naar echtheid over ons? Is authenticiteit een overspannen en modieus ideaal of is het juist een van de meest krachtige, morele inspiratiebronnen van dit moment? De Maand van de Filosofie 2011 staat in het teken van “Het echte leven”.’ Met:

- de FilosofieNacht in Amsterdam: het grootste filosofische publieksevenement in Nederland;

- festivals in Tilburg en Nijmegen (o.a.) en bij onze zuiderburen in Leuven een heus Feest van de Filosofie;

- in boekhandels, bibliotheken en debatcentra in heel Nederland en Vlaanderen vinden filosofische activiteiten plaats.

De maand van de filosofie wordt bovendien omlijst met Het filosofie-essay Echte vrienden van Stine Jensen (zie hieronder), een speciale uitgave van Filosofie Magazine en de uitreiking van de Socratesprijs voor het beste filosofieboek van 2010. Volg de navolgende links: Nederland en België.

 

Socrateswisselbeker 2011

Voor de toekenning van de Socrateswisselbeker, de prijs voor het meest prikkelende, Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen koos een deskundige jury vijf nominees uit een lijst van 20 boeken:

- Hans Achterhuis, De utopie van de vrije markt (inhoud – achterflap)

- Jan Bransen, Word zelf filosoof (inhoud – achterflap)

- Paul Cliteur, Het monotheïstisch dilemma

- Ton Derksen, De ware toedracht (inhoud – achterflap)

- Coen Simon, Zo begint iedere ziener (inhoud – achterflap)

Tijdens de FilosofieNacht op 8 april a.s. wordt de winnaar van deze prestigieuze prijs bekend gemaakt.

 

Utopische avonturiers

Individuele hebzucht vormt de enige garantie voor economische vooruitgang, welvaart en persoonlijk geluk, meende de Amerikaans-Russische schrijfster Ayn Rand (1905-1982). Haar boeken zijn zowat verplichte literatuur op de Amerikaanse universiteiten en daarin bepleit ze de volledige afbraak van de welvaartsmaatschappij. Die wordt vervolgens herbouwd als een echte vrije markt-economie. Alsof het een zelfsnoeiende en zelfaanharkende tuin is: de vrije markt mag niet aan banden gelegd, want alleen de vrij uitgeoefende hebzucht maakt de mens gelukkig. Rand vormt het beginpunt van het nieuwste boek van Hans Achterhuis De utopie van de vrije markt (uitgeverij Lemniscaat). In deze goed leesbare studie maakt de utopiedeskundige filosoof Achterhuis duidelijk dat de vrije markt geen onfeilbare natuurwet is, niet altijd heeft bestaan en bovendien zijn utopische belofte niet waarmaakt. Lees hier de inhoud en achterflaptekst. Zie ook een bespreking op de Volkskrantwebsite. Zie ook VPRO-boeken. Ook in het toegankelijke Welkom in Youtopia (uitgeverij Boom) schetst filosoof Menno van der Veen een beeld van onze tijd. Van der Veen portretteert het moderne individu. Die gelooft niet langer in een authentiek, echt “ik” dat je moet ontdekken of vormgeven. Geluk zoekt de moderne mens in zijn vele rollen of identiteiten (echtgenoot, vrijgezel, student, bankdirecteur, gamer, hyver of facebooker) en al doende ontwerpt hij zijn eigen hoogstpersoonlijke biotoop. Wel bestaat er nog zoiets als integriteit, dat wil zeggen: je rol naar behoren spelen. Maar die identiteit kun je weer de deur uit doen als je er niets meer mee kunt. Is deze Youtopistische levenshouding een verworvenheid of een probleem? Van der Veen meent het eerste, al formuleert hij ook stevige bezwaren bij de Youtopia. Lees hier de inhoud en achterflaptekst. Luister naar de auteur op de VPRO-website.

 

‘Kwijnend en richtingloos?’

Het is menens in het tijdschrift Philosophy Now (2011/januari-februari). Niets minder dan De dood van de ethiek staat er ter discussie, en vandaar ook de vraag hierboven van professor Joel Marks,die het redactioneel verzorgde.

Marks heeft het dus over een aanstaande dood. Het waarom van deze dodelijke ziekte? Die ligt bij het verdwijnen van het objectieve, metafysische fundament onder de ethiek: er is geen God of iets goddelijks die de ethiek autoriteit kan verschaffen. Moreel scepticisme en moreel relativisme treden er voor in de plaats. Dé ethiek bestaat niet. Wel hebben mensen morele gevoelens die cultureel bepaald zijn, stelt een van de bijdragen in Philosophy Now, en dit is trouwens ook de mening van Marks zelf. Ethische keuzes zijn hooguit de uitkomst van iemands individuele biografie: mijn ethiek is wat/wie ik in mijn leven ben geworden. Een andere auteur meent dat ethiek en religie even ‘dwaas als schadelijk’ zijn en pleit voor de afschaffing van beide. In een volgend artikel komt het moreel fictionalisme aan bod: al bestaat er geen objectieve ethiek, je kunt doen alsof. Over dat laatste schreef de Belg Patrick Loobuyck een dik maar interessant boek: Moraal zonder God? Pleidooi voor moreel fictionalisme (zie nieuwe boeken 2000-2005).

 

Ethische robot?

Een machine met een eigen geweten, met authentiek moreel inzicht, kan zoiets bestaan? Het Amerikaanse echtpaar Susan en Michael Anderson meent van wel. Filosofe Susan en computerwetenschapper Michael tonen op YouTube een robot die patiënten eraan moet herinneren hun pillen in te nemen en die desnoods de doktor inschakelt als patiënten hun pillen niet willen innemen. In het filmpje vraagt Michael Anderson zich af, of we liever een machine hebben die mensen helpt en ethisch is dan een machine die gewoon een machine is. Zijn vrouw Susan meent zelfs dat machines iets aan mensen kunnen leren over goed en slecht; mensen schieten immers vaak moreel tekort... Of geldt voor deze robot toch wat voor de meeste robots (tot nu toe) waar is: er komt niet meer uit dan wat mensen er in programmeren. Zie de korte bijdrage van Maarten Meesters op de website van Filosofie Magazine (12-12-2010) met enkele links.

 

Verbod stierenvechten

De arena van Barcelona, Spanje’s oudste en de enige nog werkende in de deelstaat Catalonië, moet na 2011 de deuren sluiten, zo heeft het Catalaanse parlement op 28 juli 2010 besloten. Stierenvechten is vanaf dan verboden. Aan dit besluit ging een petitie van 180 duizend Catalanen vooraf. Tegenstanders van het stierenvechten menen dat de corrida een wrede en daarom onaanvaardbare sport is. De voorstanders beklemtonen de culturele en artistieke waarde van deze eeuwenoude traditie. Ook economische motieven worden aangehaald. De stierenvechtbranche in Spanje én Frankrijk is jaarlijks goed voor ongeveer 100 miljoen euro. Vorige jaar stierven ongeveer 4500 stieren in Spaanse arena’s. Zie bijvoorbeeld: Comité Anti Stierenvechten.

 

Vrijgevige misantroop

Al bij zijn dood, nu 150 jaar geleden, had de filosoof Arthur Schopenhauer (1788-1860) de reputatie van een echte mensenverachter. Zijn ‘sociale kring’ beperkte zich tijdens zijn laatste levensjaren vooral tot poedel Butz die hij, wanneer dat nodig was, uitschold met ‘jij mens’. Over de mens is Schopenhauer geheel pessimistisch. Die wordt namelijk voortgedreven door een blinde wil, die hem ertoe aanzet zichzelf te bewijzen en voort te planten. Vandaar zijn egoïsme, bezits- en veroveringsdrang. Maar dat alles maakt de mens niet gelukkig. Lukt het hem niet om zijn doelen te bereiken, dan volgt frustratie. Slaagt hij er wel in, dan is verveling zijn deel, totdat in de mens een nieuw verlangen ontstaat. Het leven noemt Schopenhauer daarom lijden. Meester over zijn lot is de mens dus bepaald niet en troost voor zijn deplorabele situatie is er evenmin: Schopenhauer geloofde niet in een religie of in God. Wel kan de mens zich oefenen in deugdzaamheid om de egoïstische wil te overwinnen. Nu, 150 jaar na zijn dood, blijft Schopenhauer lezenswaardig, om zijn schrijfstijl en inzichten. Maar ook om zijn humor. Zo noemt hij de verleidelijkheid van jonge vrouwen een ‘Knalleffekt’ van de natuur. Na zijn dood liet de misantropische en pessimistische wilsfilosoof een groot deel van zijn vermogen na voor de armen. Recent verscheen van Dieter Birnbacher Schopenhauer. De macht van de wil bij uitgeverij Klement. Hier staan Schopenhauers ideeën centraal. Lees de inhoudsopgave en achterflaptekst. Dit jaar publiceerde uitgeverij Olympus een goedkope editie van de biografie Arthur Schopenhauer. De woelige jaren van de filosofie door Rüdiger Safranski. Lees de inhoudsopgave en achterflaptekst. Zie ook op deze website: Recente boeken van en over bekende filosofen, ethici en denkers.

 

Sekseverschillen in de kliko?

Al te ambitieuze politici... De Franse denker Alain Finkielkraut (zie foto) heeft er weinig mee op. Ze bedrijven doorgaans radicale politiek. Vanuit ‘de gedachte dat “ieder probleem een oplossing heeft – om een politieke oplossing vraagt”‘ streven deze politici er naar ‘alle menselijke onvolmaaktheid, leed en rampzaligheid’ uit te bannen. De radicale politiek is een soort vuilafhaaldienst, die alles wat voos, vies en slecht is afvoert. En daar zit een probleem. Je komt, filosofiehistorisch, dan al gauw bij filosoof Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) uit die totalitaire wereldverbeteraars inspireerde, bijvoorbeeld in de Sovjet-Unie. In dagblad Trouw van 3 augustus 2010 past filosoof Sebastien Valkenberg Finkielkrauts ideeën toe op Euro-commissaris Vivianne Redding. Redding, die de portefeuille justitie en mensenrechten beheert, pleitte onlangs voor verplichte ‘vrouwenquota’ in het bedrijfsleven. Zo moeten meer vrouwen in topbanen aan de slag komen, wanneer bedrijven er niet in slagen de verschillen tussen man en vrouw op te heffen. Valkenberg onderzoekt de vraag of je zulke emancipatoire idealen moet afdwingen. Van Finkielkraut verscheen begin september Een intelligent hart. Hoe romans je helpen in het leven. Lees hier de inhoudsopgave – achterflap.

 

Kritiek van het kapitalisme

Karl Marx (1818-1883), praktische vorm krijgt. In de jaren ‘60 en ‘70 bestond ook in Nederland grote belangstelling voor deze Duits-Engelse filosoof-econoom, maar zijn ideeën raakten allengs in diskrediet. Marx zijn kritiek van het kapitalisme kwam gelijk te staan met mensenverachting, armoede, onderdrukking en hypocrisie. Tot slot gaf de val van het communisme in Oost-Europa (1989/1990) de doodsteek aan de interesse voor Marx en het marxisme. Maar heeft Marx vandaag, vergelijk de kredietcrisis, nog enige betekenis voor ons? Tijdens een studiemiddag 1 mei a.s. staan Elsbeth Etty, René Gude, Arnold Heertje, Esther-Mirjam Sent en Ad Verbrugge stil bij de invloed van Karl Marx zijn denken op Nederland. Aanleiding vormt de verschijning eind april 2010 van een nieuwe vertaling van Marx’ hoofdwerk Het Kapitaal bij uitgeverij Boom en van een Marxbiografie door Rolf Hosfeld bij uitgeverij Atlas. Wanneer: 1 mei 2010 om 16.00 uur. Waar: Singelkerk, Singel 452, Amsterdam. Kaarten kosten € 8,50 inclusief een consumptie en zijn te koop bij de Athenaeum Boekhandel, Spui 14-16, Amsterdam. Tel. 020-5141460, e-mail: nieuwscentrum@athenaeum.nl. Voor recente boeken over Marx, zie elders op deze website.

 

Encyclopedie van de angst

Wat is het nut van angst? Waarom zijn mensen bang voor het onbekende? Hoe kom je er vanaf? Kan wetenschap daarbij helpen, of jaagt ze juist meer schrik aan? Hoe kun je met risico’s omgaan? En is angst een goede raadgever bij het bepalen van politiek beleid? Studium Generale van de Universiteit van Utrecht organiseert een lezingencyclus over angst. Van 10 februari tot en met 31 maart onderwerpen filosofen en wetenschappers het fenomeen aan een nader onderzoek, onder hen de fysicus Sander Bais, socioloog Frank Furedi en filosoof Arthur Petersen. De lezingen zijn via het Internet live te volgen. Wie echter de sprekers in levende lijve wil meemaken kan dat doen in de Aula van het Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht van 20.00-21.30 uur. Voor meer achtergronden, zie de website van Studium Generale en Encyclopedie van de angst. Van Sander Bais verscheen onlangs bij Amsterdam University Press het interessante boek Hoe werkt wetenschap? Lees hier de inhoud van het boek.

 

Spinozaopera

Klassieke en moderne muziek blijkt soms uitdrukkelijk filosofisch geïnspireerd, maar het leven van een individuele filosoof vormt zelden de substantie van een groot muziekwerk. Seneca treedt op in Monteverdi’s opera L’Incoronazione di Poppea, Telemann deed Der geduldige Sokrates, Philip Glass koos Einstein tot onderwerp en de Nederlander Ton de Kruyf componeerde de opera Spinoza voor het Holland Festival 1971. Nu veertig jaar later wil de Nederlandse musicus-componist Theo Loevendie (80) Spinoza (1632-1677) in een volledig nieuwe jas steken, want hij vindt het libretto van De Kruyfs opera verschrikkelijk. De dramatiek in Spinoza’s leven, zijn eigengereidheid en pantheïsme, noemt hij aantrekkelijke kanten voor een opera, aldus dagblad Trouw op 9 januari 2010. De nieuwe Spinozaopera staat geprogrammeerd voor 2012... Over muziek en filosofie gesproken, het is geen opera maar er bestaat een heel aardige Immanuel Kant Song (1984) met een samenvatting – op rijm! – van De deductie van de zuivere verstandsbegrippen uit Kants Kritiek van de zuivere rede.

 

Socrateswisselbeker 2010 en Dirk Jacob Veegens Prijs 2010

...voor Luuk van Middelaar met zijn ‘filosofisch geschiedenisboek’ De passage naar Europa. Geschiedenis van een begin. De Socrateswisselbeker, de prijs voor het meest prikkelende, Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen, gaat dit jaar naar Middelaar beschrijft het vermogen en onvermogen van de Europese eenheid vanuit drie gezichtspunten: het nastreven van eigenbelang door de lidstaten, de binnenkant van Europese instituties, wetgeving en toekomstidealen en de Europese burgers. Luuk van Middelaar, De passage naar Europa. Geschiedenis van een begin , Groningen (Historische Uitgeverij) 2009, 531 p., ISBN 9789065542366, € 35,00. Voor meer over dit boek, zie inhoud – achterflap. Voor de toekenning van de Dirk Jacob Veegens Prijs, zie de website van de Hollandse Maatschappij der Wetenschappen.

 

Filosofie als stripverhaal

De filosofiecanon is nu ook in stripvorm raadpleegbaar. Margreet de Heer schreef het boek Filosofie in beeld, waarin ze geschiedenis van de filosofie sinds Socrates beknopt neerzet. Ook besteedt ze aandacht aan de ‘Nederlandse’ filosofen Erasmus, Descartes en Spinoza. Het boek mikt op een breed publiek van geïnteresseerden, jong en oud. Zie de website van dagblad Trouw voor meer informatie. M. de Heer, Filosofie in beeld, Zoetermeer (Meinema) 2010, 120 p., ISBN 9789021142586, € 16,50, inhoud – achterflap.

 

Filosoferen met kinderen

Kinderen zijn al op zeer jonge leeftijd bezig met vragen over zichzelf: waar komen ze vandaan, waarom heten ze zoals ze heten, wat is er zo bijzonder aan henzelf? Door dit soort filosofische thema’s met ze te bespreken, leren ze zichzelf en daarmee ook anderen beter kennen. Op donderdag 15 april zetten dr. Karel van der Leeuw, professor Frans Jacobs en drs. Joan de Ruijter uiteen hoe je filosofische gesprekken kunt voeren met kinderen. Welke onderzoeken zijn er gedaan naar de combinatie wijsbegeerte en kinderen en welke filosofische onderwerpen zijn geschikt om aan te snijden? De bijeenkomst is bedoeld voor (groot)ouders, maar ook voor professionals die met kinderen werken, zoals onderwijzers uit het basisonderwijs. Plaats en tijd: Doelenzaal, Singel 425, Amsterdam, donderdag 15 april 2010 van 18.45-21.30 uur. Prijs: € 17,50 (AUV-leden € 16,--). Op zaterdag 17 april wordt een practicum gegeven. Zie de website van de Illustere School voor meer informatie.

 

Een nieuwe wereld

Hoe kunnen we in een globaliserende samenleving goed met elkaar samen leven? Hoe gaan we om met diversiteit en hoe kunnen mensen een sense of belonging vinden zonder dat die anderen uitsluit? Acht denkers van wereldnaam gaan deze vragen beantwoorden. In vier wekelijkse tv-uitzendingen geeft de IKON het woord aan de filosofen en Susan Neiman, dichteres Antjie Krog, rabbijn Jonathan Sacks, Nasr Abu Zayd, Dominique Moïsi, Zainab Al-Suwaij en Ian Buruma. De reeks heet Grote denkers over de toekomst en begint op dinsdag 5 januari 2010. Wie een aflevering mist kan die alsnog bekijken op de website LUX Magazine.

 

Essay van de Maand van de Filosofie 2010 (vooraankondiging)

Voor de Maand van de Filosofie (april) schrijft Aziëkenner, journalist en publicist Ian Buruma het essay Grenzen aan de Vrijheid: van De Sade tot Wilders. Aan de hand van onder andere Markies de Sade en de laatste oorlog in Irak laat Buruma zien hoe de vrijheid van sommigen onherroepelijk leidt tot de onvrijheid van anderen. Op filosofische wijze onderzoekt hij of onze aanspraak op individuele vrijheid wel zo onvoorwaardelijk is als populaire politici ons doen geloven. Waar liggen de grenzen van wat wenselijk en toelaatbaar is? Buruma schreef onder andere Dood van een gezonde roker naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh en Occidentalisme. Het Westen in de ogen van zijn vijanden. Voor meer over dit boek, zie inhoud en achterflap. Er worden talloze activiteiten georganiseerd in de maand april – zie de Maand van de Filosofie-website.

 

Dag van de Filosofie 2010 – Wet van de Vrijheid

De Dag van de Filosofie, 24 april 2010 van 13.30-22.00 uur, wordt gehouden in het Midi-theater te Tilburg. Toegang € 30. Studenten € 15. Met Paul Cobben, Jean-Luc Nancy, Luuk van Middelaar, Ramsey Nasr, Gerard Spong en vele anderen. Zie de website.

 

Nacht van de Filosofie 2010

De Nacht van de Filosofie 2010 vindt plaats in Felix Meritis te Amsterdam van vrijdag 9 april 2010 om 20.00 uur tot zaterdag 10 april 2010 om 01.00 uur. Toegang € 35. Met meer dan 30 sprekers en 600 bezoekers is de Nacht van de Filosofie het grootste filosofie publieksevenement van Nederland. In 2010 zullen in de vijf zalen van Felix Meritis filosofen, schrijvers en andere denkers spreken over het thema vrijheid. Sprekers: zijn onder andere Ian Buruma, Peter Bieri en Frank en Maarten Meester. Zie de Maand van de Filosofie-website.

 

Socrateswisselbeker 2010 (vooraankondiging)

Voor de toekenning van de Socrateswisselbeker, de prijs voor het meest prikkelende, Nederlandstalige filosofieboek dat in het voorgaande jaar is verschenen koos een deskundige jury vijf nominees uit een lijst van 80 boeken:

- M. Boon en P.H. Steenhuis, Filosofie van het kijken. Kunst in ander Perspectief (achterflap)

- E. Eskens, Democratie voor dieren. Een theorie van rechtvaardigheid

- M. Huijer en R. Mulder, Opnieuw beginnen. Metamorfosen in het bestaan

- L. van Middelaar, De passage naar Europa. Geschiedenis van een begin

- G. Visser, Niets cadeau. Een filosofisch essay over de ziel

Op 9 april a.s. wordt de winnaar van deze prestigieuze prijs bekend gemaakt. Zie de Maand van de Filosofie-website.

 

Darwinjaar

Op 24 november 2009 was het 150 jaar geleden dat Charles Darwin (1809-1882) zijn spraakmakende, zo niet beruchte On the Origin of Species openbaar maakte. In dit boek beschreef de Engelse wetenschapper de nu dominante variant van de evolutieleer. Sindsdien zijn Darwin en zijn geniale idee onderwerp van soms heftige discussie. Ook voor de filosofie en ethiek hebben Darwins inzichten en de wetenschappelijke ontwikkelingen na hem grote invloed gehad. De vrije wil, het morele instinct, de uniekheid van de mens en het verschil tussen mens en dier zijn enkele vragen die de evolutieleer oproept. Uiteraard valt er dit jaar veel te lezen over Darwin en zijn evolutieleer. Nieuw Amsterdam vertaalde onder andere de interessante, vuistdikke Darwinbiografie van Adrian Desmond en James Moore. Uitgeverij Nieuwezijds publiceerde een handzaam commentaar bij Darwins leven en werken en voor uitgever Bert Bakker vatte Marc Roosmalen Darwin in een notendop samen. Wie echt het diepe in wil kan een aantal ‘basiswerken’ van Darwin en autobiografisch materiaal downloaden van de Nieuwezijdswebsite. Uitgeverij Atlas bezorgde rijk geïllustreerde uitgaven van Darwin: De reis van de Beagle en Het ontstaan van soorten.

On/Ethische managers

Ethisch en moreel onverantwoord handelen van werkgevers, managers en werknemers heeft mede de economische crisis veroorzaakt, schreef minister Maria van der Hoeven van Economische Zaken onlangs aan de Tweede Kamer. Op 27 oktober 2009, een dag later, reageerde het landelijke avondblad NRC met de kwalificatie ‘ironie’. De minister beroept zich namelijk op een enquête van accountantsorganisatie KPMG, die juist het tegendeel zou hebben aangetoond. Veertig procent van de werkgevers die eraan deelnam zei in de afgelopen twee jaar een werknemer te hebben ontslagen, met name jonge mannelijke managers die de benodigde normen en waarden missen. Maar wie weet, misschien heeft de minister meer gelijk dan NRC denkt. Een onderzoek van Intermediair uit 2008 leert dat foute managers (oudere leidinggevenden) hun ondergeschikten besmetten. Jongere werknemers zien dat ongewenst gedrag een effectieve weg naar boven is. Hoe het ook zij, Van der Hoeven werd op haar wenken bediend. De Financiële Telegraaf melde op 31 oktober dat begin 2010 een leerstoel Financiële Ethiek van start gaat bij de Universiteit van Groningen. Die is bestemd voor financiële topmanagers. ‘Voor alles zijn computermodellen en regels. Maar die regels klakkeloos volgen werkt niet als er ook niet bij wordt nagedacht’, lichtte ‘kerndocent’, oud-beursvoorzitter en oud-Robeco topman George Möller de nieuwe leerstoel toe.

 

Mijn lichaam?

Mag iemand zijn organen, bijvoorbeeld een nier, verkopen? De Amerikaanse journalist Ronald Bailey vindt van wel. In het artikel ‘Fresh Kidneys for Sale’ op reason.com (13/10/2009) schreef Bailey dat als mensen een recht hebben op controle over hun eigen lichaam, ze ook het recht hebben om een van hun organen te verkopen. Bailey reageert in zijn stuk op een gezamenlijk rapport van de Verenigde Naties en de Raad van Europa over orgaansmokkel. In dit rapport staat het recht om eigen organen te verkopen ter discussie. Voor meer achtergronden, zie het NRC-weblog van journalist Marc Leijendekker. Voor relevante links, zie elders op deze website: Orgaandonatie.

 

Burgerschap

‘De kern van tolerantie is dat elk mens moet worden gerespecteerd, maar zeker niet elke mening of elk gedrag!’, schrijft Fernando Savater in het pas verschenen Vrijheid, gelijkheid, burgerschap. Zakwoordenboek voor mensen van morgen. In dit boekje vraagt de Spaanse filosoof zich af wat ook al weer de kernbegrippen van de moderne democratie waren. Hoe moeten bijvoorbeeld integratie, identiteit, respect en tolerantie eruit zien? Wat is progressief en wat conservatief; wat links en wat rechts? Vrijheid, gelijkheid, burgerschap is een goed leesbaar naslagwerkje van 80 bladzijdes voor wie wil nadenken over de hoofdrolspeler in een democratie: de burger. Paul Cliteur schreef een artikel over Savater in dagblad Trouw van 27 juni 2009. Lees hier de inhoudsopgave en achterflaptekst. Verwant met Savaters thematiek is het gelijktijdig verschenen en meer theoretische Pleidooi voor een nieuwe publieke moraal. Beschouwingen over humanisme, moraal en zin van de ‘levenskunstfilosoof’ Joep Dohmen. Lees hier de inhoudsopgave en achterflaptekst. Voor een interview met Dohmen, zie de website van het Humanistisch Verbond.

 

Het morele instinct

Jan Verplaetse wint de NWO Eureka Boekenprijs 2009 voor het beste wetenschapsboek uit 2008. Verplaetse doet dat met Het morele instinct - over de natuurlijke oorsprong van onze moraal. De jury die de prijs toekende roemt de heldere stijl en leesbaarheid, en noemt het boek ‘een even originele en welingelichte als sympathieke, goed leesbare en bovenal behulpzame gids.’ Het morele instinct verscheen bij Uitgeverij Nieuwezijds. Lees hier de inhoudsopgave en achterflaptekst.

 

Waarheid in de 21ste eeuw

De filosofe/ethica Susan Neiman verblijft begin december enkele dagen in Nederland. Op woensdag 2 december 2009 discussieert Neiman in de Balie in Amsterdam met NRC-next publicist Rob Wijnberg over de relatie tussen filosofie (morele idealen) en politieke stellingname. Op donderdag 3 december, om 20.00 uur spreekt de Amerikaanse de Pierre Bayle-lezing uit, onder de titel Crimes and Misfortunes. Dan gaat ze verder in op het thema filosofie én politiek. Dit gebeurt bij Arminius in Rotterdam. In ons land is Neiman onder andere bekend van het boek Morele helderheid. Goed en kwaad in de eenentwintigste eeuw uit 2008 (inhoud – achterflap). Bij een interview door Vrij Nederland heeft ze destijds haar ideeën kort uiteen gezet. Daar verdedigde Neiman de waarde van de Verlichtingsidealen in onze tijd tegen de ‘als realisme vermomde somberheid’ van lieden die menen dat de mens een wolf is voor zijn medemens. Ook richtte de Amerikaanse filosofe zich tot de linkse politiek. Volgens haar heeft die er schuld aan dat politiek rechts de Verlichtingsidealen kon kapen. Want uit de (niet onterechte) zorg om achtergestelde religieuze, etnische of seksuele groepen te emanciperen heeft links het universele gedachtengoed van de Verlichting verwaarloosd.

 

Ethiek en emoties

De Illustere School van de Universiteit van Amsterdam organiseert de collegereeks Een filosofie van Emoties en verlangens. Docent is oud-hoogleraar ethiek Frans Jacobs. Jacobs staat onder andere stil bij de complexe relatie tussen ethiek en emoties. In overeenstemming met een lange, lange traditie noemde Kant hartstochten en affecten ziekten van het gemoed: ze vertroebelen de kennis en ondermijnen de moraal. Daarom moet men er zoveel mogelijk distantie van nemen. Tegenwoordig, zie bijvoorbeeld de boeken van Martha Nussbaum, worden gevoelens ook een verstandelijke en ethische betekenis toegekend. Wanneer? Op donderdag 29 oktober (Emoties en verlangens), 12 november (Liefde), 26 november (Straffen: beschaafde wraakzucht?) en 10 december (Zieke dieren - morele dieren?), 14.00-16.00 uur. Waar? Nina van Leerzaal, ingang Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt 129, Amsterdam. Prijs? € 100 maar leden van de Amsterdamse Universiteitsvereniging krijgen € 10 korting. Aanmelden, via de Illustere School.

 

Emoties en moraal

Zijn onze oordelen over goed en kwaad onder alle omstandigheden hetzelfde? Zou dat zo moeten zijn? Spelen emoties een rol bij morele keuzen? Kunnen en willen we dat vermijden? Wat is de betekenis van deugden en beginselen? Frans Jacobs en Jan Verplaetse (voor beiden, zie hieronder) verschillen hierover van mening en debatteren onder leiding van Florentijn van Rootselaar, redacteur van Filosofie Magazine. Wanneer? Op donderdag 8 oktober, 20.00-22.00 uur. Waar? SPUI25, Spui 25-27, Amsterdam. Toegang gratis.

 

Schuim en Heilig Vuur

Onlangs voltooide Peter Sloterdijk zijn filosofische drieluik Sferen met het laatste deel Schuim. In Sferen onderzocht deze Duitse filosoof de leefruimten van de mens, variërend van intieme (een op een) relaties in Bellen tot en met politieke systemen in Globes. ‘Schuim staat voor fragiliteit, individualisme en pluralisme’, zegt Sloterdijk in een interview met Filosofie Magazine. ‘Het ontstaat in de moderne massasamenleving waar mensen en dingen zeer dicht op elkaar leven. Het is een veelkamersysteem waarin men elkaar niet langer kan ontlopen. Door de wanden van iedere cel worden huishoudens tegelijkertijd met elkaar verbonden en van elkaar gescheiden.’ Hiermee bedoelt Sloterdijk dat uiteenlopende identiteiten, culturen, levensvisies en, waarom niet, loyaliteiten naast elkaar en in samenhang kunnen bestaan. Daarmee bieden individuen en groepen weerstand aan zogenaamde Globes: fantasieën over gelijkvormige ruimtes waarbinnen alle mensen hetzelfde zijn, één politieke overtuiging koesteren, één nationale identiteit aanhangen en slechts één cultuur beleven. Peter Sloterdijk houdt op 26 april 2009 een lezing in de Singelkerk te Amsterdam, om 13.00 uur. Centraal staan dan Schuim en het eerder verschenen Het heilig vuur over de rol van religie in de ‘schuimwereld’. Organisator is het Goethe Instituut. Sferen en Het heilig vuur zijn verschenen bij Uitgeverij Boom. Lees hier de achterflaptekst van Schuim.

 

Over vrijheid...

De Engelse filosoof John Stuart Mill staat in 2009 volop in de belangstelling. Het is namelijk op de kop af 150 jaar geleden dat zijn hoofdwerk On Liberty (Over vrijheid) verscheen. Om die reden organiseert VU podium en het Studentenpastoraat vE90 op donderdag 22 januari een filosofisch café. De historicus-filosoof Cor Hermans geeft dan een inleiding over leven en werk van Mill. Van Hermans verscheen vorig jaar het voortreffelijke boek Een Engelsman in Frankrijk (Uitgeverij Boom), waarin hij laat zien dat Mill naast voorvechter van individualisme en vrije markt ook een sterk sociaal betrokken persoonlijkheid was. Plaats en tijd: Van Eeghenstraat 90, Amsterdam, 20.00 uur. Toegang is gratis.

 

Week van de Klassieken

De Griekse en Romeinse Oudheid staat centraal tijdens de jaarlijkse Week van de Klassieken, van 15 tot en met 25 april 2009. Naast tentoonstelling en kennisquiz zijn er interessante lezingen voorzien over boekcultuur en thema’s uit de Oudheid. Classicus Piet Gerbrandy schreef De marteling van het genot over de even aantrekkelijke als gevaarlijke kanten van lust en verlangen en van vervoering in liefde, seksualiteit, filosofie en ascese, rituelen en excessen. In dit geschenkboekje bespreekt Gebrandy enkele invloedrijke teksten van onder andere Plato, Sappho, Horatius en Longinus. Zie inhoudsopgave en achterflap. Zie ook de website van de Week van de Klassieken.

 

Het Essay van de Maand van de Filosofie 2009...

is geschreven door Bas Haring. Haring onderwerpt de toekomst van de mens aan een klein onderzoek en vraagt hij zich af waarom we ons er toch zo’n zorgen over maken. Immers, straks zijn we er zelf niet meer bij. Een andere kwestie, die Haring aan de orde stelt, is de vraag of een toekomst zonder natuur nu eigenlijk wel zo erg is ● Het aquarium van Walter Huijsmans. Of waarom we ons zorgen moeten maken over de toekomst van de aarde?, B. Haring, Rotterdam (Lemniscaat) 2009, 120 p., ISBN 9789047701712, € 4,95. Zie ook de website van de Maand van de Filosofie. Lees hier de inhoudsopgave en achterflaptekst.

 

Maand van de Filosofie 2009: verzoening... en conflict

Chimpansees kussen elkaar en makaken verzoenen zich door elkaar te omhelzen. Of het nu om een machtsstrijd onder ambitieuze mannetjesapen gaat, een stukgelopen huwelijk of de verwerking van een misdrijf, na een ingrijpend conflict gaat iedereen op zoek naar een manier om het leven weer voort te kunnen zetten. Ook in een door oorlog of onderdrukking gebroken samenleving is verzoening een belangrijke opgave: kunnen daders en slachtoffers zich nog in dezelfde samenleving thuis voelen? ‘Verzoening’ was in 2009 het thema van de Maand van de Filosofie. In de maand april spraken en debatteerden schrijvers, filosofen en andere denkers over een scala aan onderwerpen als het onvergeeflijke kwaad, omgaan met het koloniale verleden, de ingrediënten voor een succesvol ‘nahuwelijk’ en verzoening met ziekte en vergankelijkheid. Zie de website van de Maand van de Filosofie, waaraan bovenstaande tekst is ontleend.

 

Nacht van de Filosofie 2009

Verzoening en conflict staan centraal tijdens de dag van de filosofie in Tilburg. Is conflict de uitgangssituatie van de menselijke conditie en verzoening het hoopvolle perspectief? Tijdens de Dag van de Filosofie gaan enkele prominente gasten deze vraag te lijf: Peter Sloterdijk, Hans Achterhuis, Jos de Mul en het duo Meester & Meester. Ze kijken niet alleen naar religie, oorlog en geweld, maar ook naar het gebruik van geweld in een democratie en het geweld dat bijvoorbeeld ziekte ons lichaam aandoet. Waar en wanneer? Op zaterdag 25 april van 14.00 tot 22.30 uur in het Miditheater, Heuvelring 109, Tilburg. Kosten: € 30 maar voor studenten € 15. Voor mee informatie, zie de website van de Universiteit van Tilburg.

 

Nacht van de Filosofie 2009

Hans Achterhuis kreeg in de nacht van 17 april 2009 de Socrateswisselbeker uitgereikt voor zijn boek Met alle geweld. Deze studie over oorlog en geweld werd bekrood als ‘het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek’ van 2008. (Zie inhoudsopgave en achterflaptekst.) Genomineerd waren nog vier andere auteurs met hun boeken waarin ‘in de geest van Socrates de schrijvers gedeelde normen ondervragen, en vanzelfsprekendheden bekritiseren’:

- René ten Bos die in Het geniale dier de houding van de mens tegenover dier en natuur bespreekt (inhoud – achterflap);

- Het verlangen naar cultuur van Sjaak Koenis. Koenis verklaart de hernieuwde belangstelling voor cultuur en culturele identiteit;

- Jenny Slatman die in Vreemd lichaam laat zien hoe we ons lichaam niet alleen ervaren als iets van ons zelf maar als iets vreemds (inhoud – achterflap); - en essays van Jean-Paul van Bendegem over de samenhang van ogenschijnlijk onsamenhangende zaken in Over wat ik nog wil schrijven. De website van de Maand van de Filosofie bevat ruime informatie over Met alle geweld en andere die afvielen.

 

Nacht van de Filosofie 2009 (vooraankondiging)

Tijdens de nacht van de filosofie op 17 april 2009 wordt in Felix Meritis in Amsterdam de Socrateswisselbeker uitgereikt voor ‘het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek’ van 2008. Voorgedragen zijn dit jaar vijf boeken, waarin ‘in de geest van Socrates de schrijvers gedeelde normen ondervragen, en vanzelfsprekendheden bekritiseren.’ Genomineerd zijn:

- Hans Achterhuis, Met alle geweld over oorlog en geweld (inhoud – achterflap);

- René ten Bos die in Het geniale dier de houding van de mens tegenover dier en natuur bespreekt (inhoud – achterflap);

- Sjaak Koenis. In Het verlangen naar cultuur verklaart hij de hernieuwde belangstelling voor cultuur en culturele identiteit; - Jenny Slatman die in Vreemd lichaam laat zien hoe we ons lichaam niet alleen ervaren als iets van ons zelf maar als iets vreemds (inhoud – achterflap); - en essays van Jean-Paul van Bendegem over de samenhang van ogenschijnlijk onsamenhangende zaken in Over wat ik nog wil schrijven.

De website van de Maand van de Filosofie bevat ruime informatie over deze boeken, en andere die in de voorronde afvielen.

 

Medische zorg

Hannah Jones,13, krijgt geen nieuw hart, ook al wilden artsen haar afgelopen november 2008 via de rechter tot een operatie dwingen. Al jong kreeg Hannah leukemie en de chemotherapie die volgde veroorzaakte een hartdefect. Hannah werd meer dan tien keer geopereerd. Harttransplantatie was risicovol, want door de medicijnen tegen afstoting van het donorhart kon de leukemie terugkeren. Hannah zegt dat ze niet bang is voor de dood, wel bang voor een leven gekluisterd aan het ziekenhuisbed. In Groot-Brittannië zijn kinderen onder de 16 wettig niet bevoegd om besluiten te nemen over hun medische agenda, al worden kinderen wel geraadpleegd. Zwitserland kent geen minimumleeftijd en in Oostenrijk ligt de lat op 14 jaar. In de Verenigde Staten bekijken deskundigen elk geval afzonderlijk. Er dienden zich verschillende ethische kwesties aan, bijvoorbeeld het doorbehandelen van een zieke met groot gezondheidsrisico en het zelfbeschikkingsrecht van niet-volwassenen. Zie Hannah Jones wins fight to turn down transplant en Britse tiener mag harttransplantatie weigeren.

 

De opgevoerde mens

Esthetische en genetische vervolmaking, langer leven, intelligentie en geluk uit de pillendoos, kortom, de medische maakbaarheid is meer en meer een feit geworden. Het congres De opgevoerde mens: van geneeskunde tot verbeterkunde? van de Vereniging voor Filosofie en Geneeskunde gaat met dit gegeven aan de slag en stelt vragen. Willen we dit? Wat zijn hiervan de gevolgen voor de professionele zorgverlener? Drie thema’s staan centraal: lichamelijke vervolmaking, stemmingsverbetering, en levensverlenging. Het congres vindt plaats op za. 25 oktober 2008 van 10 tot 16.00 uur, Vrije Universiteit, Hoofdgebouw, zaal Agora I, De Boelelaan 1105, Amsterdam. Zie de website van de Vereniging voor Filosofie en Geneeskunde voor meer informatie.

 

Smaakmakers

Wie zijn de 100 meest prominente denkers van onze tijd? Het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy doet er kond van in het meinummer van 2008. Niet altijd onomstreden filosofen, schrijvers, economen, natuurwetenschappers, activisten en religieuze leidsmannen staan er schouder aan schouder. Op de lijst met Top 100 Public Intellectuals figureren zowaar drie Nederlandse namen: Ian Buruma, Ayaan Hirsi Ali en Rem Koolhaas. Zie Foreign Policy voor een alfabetisch geordende overzicht dat door sommigen te links werd bevonden. De top 20 van bezoekers van de Foreign Policy-website is op 23 juni 2008 verschenen.

 

Debat embryoselectie

Waar moeten nu precies de grenzen van embryoselectie komen te liggen? In het debatprogramma van theater LUX in Nijmegenanalyseren de professoren Joep Geraedts (Academisch Ziekenhuis Maastricht), Henk Jochemsen (Lindenboom Instituut voor medisch-ethisch vraagstukken) en Nine Knoers (voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Klinische Genetici) het politieke debat en proberen de vraag naar de grenzen te beantwoorden. De discussie die plaatsvindt op donderdag 19 juni 2008 om 20.00 uur is vrij toegankelijk en via de website van LUX live te volgen. Voor de aankondiging, zie theater LUX in Nijmegen. Voor enkele achtergronden, zie het volgende bericht.

 

Embryoselectie

Embryoselectie bestaat al jaren en wordt toegepast bij IVF behandelingen, bijvoorbeeld om te testen op taaislijmziekte, waarna de goede embryo/s in de baarmoeder wordt/en geplaatst. Eind mei 2008 stelde staatssecretaris Jet Bussemakers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een uitbreiding voor van het aantal te onderzoeken ziekten, in het bijzonder enkele vormen van zeer ernstige, erfelijke borst- en eierstokkanker. Discussie en protest volgden. Zie avondblad NRC en dagblad Trouw voor enkele recente artikelen met argumenten. De website van het Academisch Ziekenhuis Maastricht heeft de discussie in de media nauwgezet in kaart gebracht. Ook in het buitenland vindt er discussie plaats. Eerder, op 19 mei, keurde het Britse Parlement een wet goed die toestaat menselijk genetisch materiaal te combineren met dat van dieren. Zie de BBC en Science Daily websites.

 

Moraalenquête

Hoe is het gesteld met de moraal van Nederland? En met de uwe? Steekt u een helpende hand uit, op straat als iemand wordt lastig gevallen? Roddelen op het werk, mag dat? En onaardig zijn? Moet je altijd de waarheid vertellen? En doet u werkelijk wat u vindt en laat u wat u juist niet mag? Het tijdschrift Filosofie Magazine stelt u in de gelegenheid uw privémoraal aan een onderzoek te onderwerpen en zo inzicht te verschaffen in de morele stand van het land.

 

Maand van de filosofie 2008: de stad

Voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid woont meer dan de helft van de wereldbevolking in de stad. Een verheugende ontwikkeling, menen de Verenigde Naties. De stad heeft immers een beter economisch groeipotentieel en biedt de kans te ontsnappen aan armoe, sociaal of politiek isolement. We denken, zo lijkt het, niet anders dan de Oude Grieken: alleen in de stad kan de mens een volwaardig leven leiden. Wordt in deze optimistische kijk niet te veel macht aan de stad toegedicht? De stad staat synoniem met diversiteit, maar kan ze daar wel mee omgaan? De moderne stad wordt gezien als een grote emancipatiemachine, maar wordt ook getekend door allerhande problemen: vervreemding, ontworteling, verlies van de traditionele gemeenschapsbanden, verlies van de ‘menselijke maat’. Kortom, is die verstedelijkte wereld wel het gedroomde oord van het goede leven, het domein van vrijheid en openbaarheid? Zie de website van de Maand van de Filosofie. Zie ook Filosofie Magazine. Filosoof Rudi Visker en hoogleraar Grootstedelijke problematiek Paul Scheffer deden afgelopen 28 maart de aftrap in NRC Handelsblad.

 

Onethische managers

Mannelijke managers zijn egoïstischer dan hun vrouwelijke collega's. Liegen gaat hen makkelijker af en hun ethiek blijkt losser, heeft het Intermediair Leiderschaps Onderzoek aangetoond. Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit van Tilburg geven hiervoor een psychologische verklaring. Hoe machtiger en hoger in de hiërarchie des te meer vinden mannelijke managers dat ze hun rang en status ook echt verdienen. Ze blijken verder vaker ontevreden met hun salaris en met hun werk. Daarnaast tonen ze veel begrip voor onethisch gedrag. Het recht op meer drijft hen vooruit en met die zorg voor eigenbelang besmetten deze managers hun ondergeschikten, omdat het een effectieve strategie blijkt om hogerop te komen. Zie Intermediair 15-1-2008.

 

De stad

Na de Nacht van de Filosofie volgde op 12 april de Dag van de Filosofie. In Tilburg – ook wel de schôônste stad van 't laand genoemd – wisselden voordracht, discussie en gesprek, kunst, toneel en muziek elkaar af. Vragen kwamen aan bod als: Van wie is de stad? Wat bemeestert de stad? Wat is een stad? Een spelende stad? Prominente filosofen, schrijvers en politici als Hans Achterhuis, Jan Pronk, A.F.Th., Henk Oosterling, Lara Schrijver, Anton van Kalmthout en Ad Verbrugge stonden hierbij stil. Zie de website van de Dag van de Filosofie.

 

Meest urgente filosofieboek in 2008

Professor Frank Ankersmit ontving tijdens de nacht van de filosofie op 11 april de Socrateswisselbeker 2008 voor zijn boek De sublieme historische ervaring. Met de prijs werd Ankersmits De sublieme historische ervaring ‘het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek’ van 2007. Klik op de volgende links voor de inhoud en achterflap. Zie ook de website van de Maand van de Filosofie. Voor de runner-ups zie oude berichten.

 

De ethische robot

Robots maken al sinds jaar en dag deel uit van ons dagelijkse leven. In de fabriek, de wetenschap en het ziekenhuis worden ze ingezet. Filosoof Vincent Wiegel meent dat robots een steeds bredere en omvangrijkere toepassing gaan krijgen. Zo valt te denken aan hulpverlener bij een ramp of in de bejaardenzorg. Ze zullen dan ook morele beslissingen moeten nemen. Hoe kan de robot zoal weten wie in aanmerking komt voor zijn schaarse tijd en aandacht? Op 8 mei 2007 promoveerde Wiegel aan de Technische Universiteit Delft, waar hij onderzoek deed naar het programmeren van moraal in robots. In TU Delta jrg. 39 (2005) nr. 15 heeft Wiegel zijn onderzoek kort beschreven. Zie ook ALife X.

 

Lof der Zotheid

‘Lof der Zotheid – Scherts, Satire en Ironie’ was het onderwerp van de Boekenweek die liep van 14 tot en met 24 maart 2007. Sommige filosofen vinden zo’n thema al vlug suspect. Ironie bijvoorbeeld wordt gezien als het geven van commentaar van buitenaf en zonder standpunt, kortom, als relativistische antifilosofie. Daar lijkt iets in te zitten, want neem de columnist, de cabaretier. Spot drijven doen ze als de besten, maar een alternatief aandragen, ho maar. Een andere mening heeft professor Jan Bransen. In Filosofie en Ironie noemt hij de ironische houding ‘een monomane obsessie voor de perfecte theorie’. Ter gelegenheid van de boekenweek verscheen een fraaie paperbackeditie van Erasmus’ meesterlijke Korte bespreking.

 

Ethiek- en techniekcentrum geopend

Eerst heb je nieuwe technologie en vervolgens, bij de toepassing ervan, ontstaan nieuwe ethische vragen. Zo ongeveer luidt de traditionele opvatting van de relatie tussen ethiek en techniek. Daar denken ze anders over bij het op 23 januari 2007 geopende Centre for Ethics and Technology. Op een lijn met eigentijdsere visies op techniek en technologie willen de onderzoekers van het centrum al tijdens de ontwerp- en ontwikkelfase de maatschappelijke en ethische randvoorwaarden en gevolgen ter discussie stellen. Zo kunnen de betrokkenen – bijvoorbeeld publiek, ontwerpers en politici – zich tijdig rekenschap geven van maatschappelijk en ethische aspecten van nieuwe technologie en de ontwikkeling ervan bijsturen. Voor de website van het centrum, zie Centre for Ethics and Technology. Voor enige achtergronden, zie ook de links Techniek en ethiek op deze website.

 

De stad 2

In de nacht van de filosofie op 11 april wordt in Amsterdam, in Felix Meritis, de Socrateswisselbeker 2008 uitgereikt voor ‘het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende Nederlandstalige filosofieboek’ in 2007. Vijf boeken staan genomineerd. Ze stellen onder andere de ervaring centraal:

- Frank Ankersmit, De sublieme historische ervaring (inhoudsopgave en achterflaptekst)

- Maarten van Buuren, De innerlijke ervaring (inhoudsopgave en achterflaptekst)

- Paul Moyaert, Iconen en beeldverering (geïnterviewd in dagblad Trouw)

- Erik Oger, Nachtoog. Schuine wegen van de filosofie (inhoudsopgave en achterflaptekst – over Ogers filosofische schuinsmarcheerderij, zie dagblad Trouw)

- Awee Prins, Verveling (inhoudsopgave en achterflaptekst – zie Delta 13-6-1996)

Zie de website van de Maand van de Filosofie.

 

Het Redelijke Beest 1

Naar aanleiding van het thema van de maand van de filosofie ‘Het Redelijke Beest’ (zie www.maandvandefilosofie.nl) schreef Remko van Broekhoven Staat van tederheid. Tussen beest en supermens. Ongetwijfeld mede geïnspireerd door Karl Poppers De open samenleving en haar vijanden (in nieuwe vertaling verschenen bij Lemniscaat) pleit de auteur in dit Boek van de Maand (van de Filosofie) voor idealen die op menselijke maat gesneden zijn: tussen de volgzaamheid van het menselijke kuddebeest en de morele onverschilligheid van Nietzsches ‘supermens’. Deze idealen zijn niet te klein en dus breder dan het privé-belang. En niet te groot, zodat ze niet tot een gevaarlijke utopie of tot teleurstelling of cynisme leiden. Staat van tederheid – de zorg voor wat zwak en kwetsbaar is – bevat een prima geschreven, helder en optimistisch betoog dat voor een breed publiek bedoeld en geschikt is. Van Broekhoven droeg zijn boek op aan de ‘Revolutionair zonder revolver’ Martin Luther King. Zie inhoudsopgave en achterflaptekst.

 

Het Redelijke Beest 4

De mens stond centraal tijdens de vijfde Nacht van de Filosofie, zaterdag 31 maart 2007. In Amsterdam spraken en debatteerden filosofen uit binnen- en buitenland rond het thema Het Redelijke Beest. Ook werd de Socrates-wisselbeker uitgereikt aan de auteur van het meest prikkelende filosofieboek uit het Nederlandse taalgebied in 2006. De prijs ging naar het voortreffelijke Evolutionair denken. De invloed van Darwin op ons wereldbeeld van Chris Buskes. Korte bespreking.

 

Voor altijd kind

Het Amerikaanse meisje Ashley uit Seattle is negen jaar en heeft een ongeneeslijke hersenaandoening. Enkele jaren geleden hebben Ashley’s ouders samen met de behandelende arts besloten de groei van haar lichaam af te zwakken, baarmoeder te verwijderen en borstgroei te voorkomen. Zo kan Ashley de beste verzorging krijgen en beter gezond blijven, aldus haar ouders. Toen het nieuws begin januari 2007 bekend raakte, klonk er wereldwijd protest, en instemming. Critici verwijten ouders en arts lichamelijke mishandeling en voor God te willen spelen. Ook al worden de afzonderlijke ingrepen geregeld toegepast, bijvoorbeeld een hormoonbehandeling wanneer kinderen extreem groot dreigen te worden, is het de eerste keer dat een zwaar lichamelijk en geestelijk gehandicapt kind bewust klein wordt gehouden. De ouders van Ashley hebben een Web Space waar ze hun beweegredenen uitleggen. Voor enkele achtergronden, zie BBC news. Zie ook de op deze website.

 

Maximen van De la Rochefoucauld

Zopas zijn de Maximen van de Franse filosoof-moralist François de la Rochefoucauld bij de Historische Uitgeverij verschenen. Daarom organiseerde het tijdschrift Filosofie Magazine een schrijfwedstrijd. Degenen die voor de sluitingsdatum 23 maart het mooiste maxime instuurden worden beloond met enkele mooie prijzen. In Filosofie Magazine nummer 4 (18 april) wordt de uitslag bekend gemaakt. Zie Wedstrijd - Schrijf uw eigen maxime. Voor de vijf gelukkige prijswinnaars ligt al een waarschuwend maxime van de zeventiende-eeuwse Fransman klaar: ‘De goede kwaliteiten die we bezitten voeden meer de afgunst dan het kwaad dat we anderen aandoen.’

 

Eerste vertaling van Walzers Rechtvaardige en onrechtvaardige oorlogen

Wie zich wil verdiepen in de ethiek van oorlog en vrede kan niet om Michael Walzers Rechtvaardige en onrechtvaardige oorlogen. Een ethische beschouwing met historische voorbeelden heen. De Amerikaanse filosoof schreef het boek al begin jaren ’70 en zette daarmee de standaard. Medio 2006 verscheen bij uitgeverij Atlas de Nederlandse vertaling die is bijgewerkt tot en met de militaire interventie in Kosovo (1999). Voor een recent en kritisch interview met Walzer over de militaire interventies van de Verenigde Staten, zie Journal of Analytical Socialism (2003). Voor enige achtergronden, zie de links Oorlog en vrede op deze website.

 

Ethiekklassieker van Rawls vertaald

Een theorie van rechtvaardigheid van de Amerikaanse filosoof John Rawls (1921-2002) verscheen in 2006 in Nederlandse vertaling. In deze studie uit 1971 vraagt Rawls zich af om welke redenen wij mensen ons rechtvaardig gedragen en hoe de rechtvaardige samenleving eruit moet zien. Met behulp van een gedachte-experiment, de ‘sluier van onwetendheid’, wil hij de regels ontwerpen voor deze maatschappij. Want als redelijke mensen zich inbeelden dat ze niet weten in welke situatie – rijk of arm, man of vrouw, in Nederland of bijvoorbeeld in Senegal – ze hun leven zullen slijten, gaan ze als vanzelf inzien wat de voorwaarden zijn voor een rechtvaardig geordende maatschappij. Raadpleeg de inhoud van het boek op deze website. Voor enige achtergronden, zie de links sociale en politieke ethiek op deze website.

 

Palliatieve sedatie geen euthanasie

‘Het opzettelijk verlagen van het bewustzijn van een patiënt in de laatste levensfase’ is geen euthanasie. Zo concludeert de nieuwe richtlijn van de Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst begin december 2005. Het doel is immers het verlichten van lijden. Voor meer informatie, zie ook de euthanasielinks op deze website.

 

Privacy: ‘Virtuele slotgracht’

Hoofdcommissarissen van politie uit de Randstad pleiten op 20 juni 2005 voor een digitale muur rond de grote steden. Daartoe hebben ze het rapport Politie in ontwikkeling opgesteld. Met behulp van bestaande en nog te ontwikkelen technologie moeten de stedelingen beschermd worden voor ‘criminelen, verdachte personen en andere minder oppassende lieden’. Volgens commissaris Welten  die vindt dat ‘het recht op privacy de schuilplaats voor het kwaad is’, wensen de burgers veiligheid en achten ze privacy van geringer belang. Voor enige achtergronden, zie de privacylinks op deze website.